Innovatie & verandering. "Ik wil weten waartoe we veranderen — voor we beginnen"

Jan, we spraken eerder over geld, leiderschap en menselijkheid. Vandaag: innovatie. Wat betekent dat woord voor jou?

Verandering begint voor mij altijd bij de vraag: waartoe? Niet: wat gaat er fout, of wat moet er sneller. Maar: waar willen we naartoe? Wat willen we worden? Innovatie die niet vertrekt vanuit die vraag, is vaak dure energie steken in het verkeerde pad. 

Maar is die vraag in de praktijk niet vaak het eerste wat overgeslagen wordt?

Bijna altijd. En dat is precies wat ik zo vermoeiend vind aan veel verandertrajecten. Je zit midden in de actie, de operationele druk is enorm, en niemand stopt om te vragen: ja maar, waarvoor doen we dit eigenlijk? Ik noem dat het verschil tussen eten en dromen. Bedrijven zijn goed in het eten — de dagdagelijkse realiteit, het rendement, de targets. Maar de droom — de reden waarom je elke ochtend opstaat — die raakt soms helemaal begraven.

"Een ondernemer die iets begint, heeft een droom. Als die droom verdwijnt, verdwijnt ook de energie om te veranderen."

Hoe breng jij die droom terug naar boven in een opdracht?

Door de vraag te stellen die niemand stelt. Ik ga soms naar een directieteam en vraag: stel dat je twintig jaar verder bent. Dat alles gelukt is. Beschrijf mij waar we zijn. Wat zien we? Hoe voelt het? Wie zijn de mensen die hier werken? Dat lijkt eenvoudig, maar het is verrassend moeilijk. Veel leiders kunnen de problemen van vandaag uitstekend beschrijven. Maar het beloofde land — concreet, voelbaar — dat is zeldzamer. En als je dat niet kunt beschrijven, wat bouw je dan?

Zit daar ook iets rebelse in, bij jou?

Absoluut. Ik was als tiener al een idealist. Een wereldverbeteraar, ergens ook een rebel. Dat is nooit helemaal weggegaan. Ik kijk naar systemen en denk: dit kan beter. Niet omdat het moet, maar omdat ik er echt in geloof. Maar het rebelse heeft bij mij altijd een richting nodig. Verandering om de verandering interesseert me niet. Het gaat om wat er mogelijk wordt.

Is dat streven naar verbetering ook een streven naar perfectie?

Nee. Perfectie is een eindpunt — en eindpunten zijn saai. Als je er eenmaal bent, is het spel gedaan. Voor mij zit de voldoening in het streven, in de beweging. Niet in het bereiken. Ik neem graag de metapositie: even uitstappen, overzien wat er speelt, voelen waar beweging mogelijk is. En dan met de mensen samen een richting kiezen. Dat is voor mij innovatie met impact.

Hoe neemt jij dat mee in een concrete opdracht?

Ik begin nooit met de oplossing. Ik begin met de vraag. Wat willen jullie achterlaten? Niet als project, maar als organisatie, als team, als mensen? Als we dat helder hebben — en dat kost tijd, echte tijd — dan weet ik hoe ik kan helpen bouwen. Dan is het niet meer mijn plan. Dan is het hun droom, met mijn structuur errond.